zondag 19 februari 2017

Zeven dagen lang (314)

13 t/m 19 februari

MAANDAG Hierom
Inzichtelijke reportage in Nieuwsuur vanavond over PVV-stemmers in traditionele PvdA-contreien. Ze zijn allemaal voor opvang van asielzoekers, sommigen helpen er zelfs actief aan mee, maar ze stemmen toch Wilders omdat ze zich genegeerd en benadeeld voelen door de regering.

DINSDAG EU
Het begint met veel animo, het eindigt met veel animositeit.

WOENSDAG Muziek
Beth Hart, 'Mechanical Heart' (2015) 

DONDERDAG Herr Schulz
René Cuperus vertelt in Met het oog op morgen dat Martin Schulz (SPD), die wij kennen als een van de vreselijkste eurocraten van Brussel, in Duitsland als een frisse politieke outsider wordt gezien, een onbeschreven blad. 
Hier was hij vorige week nog in het nieuws omdat hij als voorzitter van het Europees Parlement met geld smeet en aan vriendjespolitiek deed, daar is hij in het nieuws als de belangrijkste uitdager van Angela Merkel voor het bondskanselierschap. Opvallend, en ook wel een beetje beangstigend.

VRIJDAG Bruna
Het had zomaar gekund dat Bruna op een en dezelfde dag was overleden en failliet verklaard.

ZATERDAG Niet doormodderen
De euro heeft zijn langste tijd gehad, daar zijn de economen het wel over eens. Daarom in de Volkskrant vier scenario's hoe we de euro vaarwel kunnen zeggen:
1. Nexit: terug naar de gulden
2. Een sterke 'neuro'
3. Twee euro's, hard en zacht
4. Lexit: eruit, en dan linksaf
Alle vier de scenario's hebben voor- en nadelen, maar het domste is krampachtig aan de euro vast blijven houden, wat Rutte en Dijsselbloem doen. 'De euro als motor van de Europese samenwerking rammelt en rookt. Dat blijven negeren lost niets op. Wie zichzelf en zijn kiezers serieus neemt, zorgt dat er een nieuw motorblok klaar staat voor als deze het definitief begeeft. Het minste wat we kunnen doen is hardop nadenken over hoe zo'n leven na de euro eruit moet zien.'

ZONDAG Boer zoekt vrouw
Ik dacht, ik ken die Olke ergens van. Nu weet ik het weer: hij speelde in die TUI-reclame:

zaterdag 18 februari 2017

De bestuursvoorzitter, de columnist en de kroniekschrijver

Vrijdag las ik het 1163 pagina's tellende KL (2015) van Nicolaus Wachsmann uit. Dit boek, voluit getiteld KL. Een geschiedenis van de naziconcentratiekampen, is alom bejubeld als de langverwachte synthese van de talloze gespecialiseerde studies over de SS-kampen. 
  Wachsmann begint en eindigt zijn indrukwekkende verhaal met het relaas van Edgar Kupfer, die van november 1940 tot eind april 1945 in Dachau zat en er nauwgezet een kroniek bijhield van de gang van zaken in het kamp. Na de oorlog was er nauwelijks belangstelling voor zijn lot, laat staan voor zijn geschriften, en vertrok hij naar de VS en later Sardinië.
  In de jaren zestig moest Kupfer hemel en aarde bewegen om het pensioen van de Duitse overheid te ontvangen waar hij recht op had. Telkens werd het geld te laat uitbetaald, en in 1979 schreef Kupfer een brief aan de instanties: 'Ik word kotsmisselijk van dit leven. Het is voor alle partijen waarschijnlijk het beste als ik een eind aan mijn leven maak, dan bent u een lastpost kwijt en hoeft de overheid alleen nog de begrafenis te vergoeden.' (p. 825-826)
  Kupfer overleed uiteindelijk in 1991. 'Niemand die nog wist wat hij had meegemaakt', aldus Wachsmann.
  Ik had de lectuur van het boek nog niet helemaal verwerkt toen ik vernam van de ophef over een column op RTL Z met de omineuze titel 'We hebben een stemverbod voor ouderen nodig'.
  De columnist had een 'bestuursvoorzitter van een groot Nederlands bedrijf' gesproken die vond dat 55-plussers het stemrecht moest worden ontnomen. 55-plussers gaan immers spoedig dood, hebben geen toekomst meer en zullen dus bij het stemmen ook niet aan de toekomst denken - zo luidde kort samengevat de redenering. De columnist was het 'roerend' met de bestuursvoorzitter eens.
  Het kan de impact van KL zijn geweest, maar ik meende tussen de regels te lezen dat bestuursvoorzitter en columnist 55-plussers maar lastposten vonden die maar beter een einde aan hun toch al toekomstloze leven konden maken.
  Uiteraard werd er in de column verwezen naar de Brexit, die vooral door Britse ouderen werd gesteund. 'Het merendeel van de jongeren wilde juist blijven'. Ik heb eerder al laten zien dat het merendeel van de jongeren daar nogal banale en vooral weinig solidaire redenen voor bleek te hebben, maar vooral dat het merendeel van de jongeren het blijkbaar om het even was, want ze bleven in groten getale thuis.
  Beslissingen worden genomen door degenen die komen opdagen en wie komt opdagen zal ook gemakkelijker de uitslag kunnen accepteren als die tegenstrijdig is met de eigen voorkeuren.
  Alsof het zo moest zijn die dag zond Nieuwsuur 's avonds een reportage uit over de desinteresse in de politiek onder jongeren. Dieptepunt was de studente die het volgende zei:
  'Er spreekt mij niet echt wat aan. Ik heb niet echt wat gezien op de series en de dingen die wij kijken, ook niet op Facebook of zo. Als je dan een filmpje hebt op Facebook van een politieke partij die er wat minder leuk uitziet dan een filmpje van bijvoorbeeld eten, wat ik best wel leuk vind, dan ga ik liever eten kijken dan dat ik naar zoiets kijk. Dus ik heb er geen belang bij en er zijn geen dingen die me echt aanspreken.'
  Van de wel geëngageerde studenten vond de eerste het eng dat zo veel Nederlanders een probleem hadden met de multiculturele samenleving. Zelf dacht ze bij al het moois van de multiculturele samenleving bijvoorbeeld aan 'lekker Indonesisch eten'. En de tweede student was zeer pro-EU. Want je kon nu zo gemakkelijk Duitsland in rijden.
  Volgens de bestuursvoorzitter en de columnist denkt een oudere kiezer vooral 'aan wat hij heeft en wat hij kwijt kan raken'. Dat lijken me nu juist voortreffelijke criteria om je stemgedrag te bepalen. In het verleden ligt 'de kern van de cultuur, van de ethiek van belevenissen van mensen' om met Ruud Lubbers te spreken. De schandalige behandeling die de kroniekschrijver van Dachau ten deel viel kwam vooral voort uit de weigering van Duitsland om zich rekenschap te geven van het verleden. Pas na de Koude Oorlog is dat meer dan goed gekomen - maar toen was het voor Kupfer al te laat.
  Het probleem is volgens mij dat veel jongeren vooral een heden hebben, geen verleden maar ook nog geen toekomst. Dat is hen niet eens aan te rekenen.
  Ontwikkelingspsychologen hebben ontdekt dat het brein pas rond het 25ste levensjaar volgroeid is. Pas dan ben je op grond van je beleefde ervaringen, opgedane kennis en doorstane emoties in staat weloverwogen keuzes te maken en ben je voldoende toegerust om te anticiperen, om vooruit te kijken. Áls er dus al aan de stemgerechtigde leeftijd moet worden gemorreld, dan toch eerder aan de onderkant.

zondag 12 februari 2017

Zeven dagen lang (313)

6 t/m 12 februari

MAANDAG Dwaalspoor
'Het gelijkstellen van populisme aan rechts-extremisme en zelfs fascisme zet ons op een dwaalspoor. Juist in het gebruik van geweld onderscheidt het fascisme zich van het populisme, dat altijd opereert binnen de kaders van de parlementaire democratie.
Dit cruciale onderscheid wordt in het debat over het hedendaagse populisme vaak over het hoofd gezien. Sterker nog: politiek-correcte media en wetenschappers halen het fascisme uit de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw maar al te graag van stal. Zoals wijlen Theo van Gogh eens snedig opmerkte, was het antifascistische verzet na de oorlog aanmerkelijk heldhaftiger dan tijdens de bezettingsjaren.'
Populismekenner Hans Wansink in de Volkskrant

DINSDAG Muziek
The Association, 'Windy' (1967)

WOENSDAG Europisme
Donald Tusk pleit voor 'assertieve en spectaculaire stappen' om de Europese integratie 'naar een volgend niveau' te tillen en roept regeringsleiders op om op 25 maart bij de viering van zestig jaar Verdrag van Rome trouw te zweren aan de EU. 
Waanzin! Ewald Engelen dient Tusk in De Groene Amsterdammer krachtig van repliek: 'Het is wat mij betreft de meest expliciete demonstratie van het quasi-religieuze karakter dat Europese integratie voor de politieke elite heeft aangenomen. Euroscepsis niet bestrijden door de zorgen en problemen van de burgerij te adresseren maar door onderling een nieuwe belijdenis te doen aan het geloofsartikel van Europese integratie dat voor een groeiend deel van diezelfde burgerij meer en meer steen des aanstoots is geworden. Lijkt me een fantastische manier om de gapende kloof tussen kiezer en politiek te dichten, heren. En veel succes gewenst bij de komende verkiezingen met dit complot tegen de democratie!'

DONDERDAG Jinek
Peter R. de Vries bedient zich van agressieve intonatie om zijn gebrek aan argumentatie te verhullen.

VRIJDAG 1940
Bij de stelling in de Stemwijzer dat er een Europees leger moet komen heeft Artikel 1 van S. Simons als commentaar gegeven: 'De verdediging van "Nederland" is sinds 1940 een betekenisloos begrip. Onze toekomst en veiligheid liggen bij een Europees leger, zeker in de context van een minder betrouwbare Verenigde Staten.' 
Een intrigerende reactie. Even afgezien van dat tussen haakjes plaatsen van 'Nederland' waar ik al onpasselijk van word, roept het gekozen jaartal allerlei vragen op. Denkt S. Simons dat we nog steeds bezet zijn door Duitsland? Dat Nederland sindsdien nooit meer een soevereine staat is geworden? Vindt ze dat we het al die jaren zonder krijgsmacht hadden moeten doen? 
Artikel 1 negeert met deze reactie Artikel 97 van de Grondwet: '1. Ten behoeve van de verdediging en ter bescherming van de belangen van het Koninkrijk, alsmede ten behoeve van de handhaving en de bevordering van de internationale rechtsorde, is er een krijgsmacht. 2. De regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht.'

ZATERDAG Hopelijk
Zorgwekkend nieuws in de ochtendjournaals: D66-, CDA-, GroenLinks- en PvdA-kiezers overwegen op 15 maart 'strategisch' VVD te gaan stemmen. Saskia van der Jagt (56, uit Utrecht) bijvoorbeeld zweeft tussen de linkse partijen, maar ze kiest mogelijk voor de VVD - 'al druist het tegen alles in waar ik voor sta, mijn waarden en mijn idealen' - om de PVV niet de grootste te laten worden. 
Krankzinnig, het enige wat je ermee bereikt is dat VVD én PVV straks zo groot worden dat ze samen gaan regeren, ook al heeft Rutte dat uitgesloten. 'In het verleden heeft hij al eens eerder gezegd niet met de PVV samen te gaan werken en dat gebeurde toen toch. Hopelijk houdt hij nu woord.'
Schrijnend, zo veel naïviteit. Ze bestaan dus echt, mensen die de naam Mark Rutte en de uitdrukking je aan je woord houden nog in één zin durven te gebruiken. PVV-stemmers worden vaak dom en gevaarlijk genoemd, maar het zijn mensen als Saskia van der Jagt die de democratie ondermijnen.

ZONDAG Swansea-Leicester
Vorig jaar rond deze tijd supporterde ik Leicester City in de hoop dat ze kampioen zouden worden, nu in de vrees dat ze zullen degraderen.

woensdag 8 februari 2017

Huilen om Jesse Klaver

Aan onze vaderlandse universiteiten is GroenLinks traditioneel de favoriete partij onder de geleerde heren en dames.
  Dan ben ik toch benieuwd wat zij bij de komende verkiezingen gaan stemmen nu Jesse Klaver van de ooit zo redelijke partij een hysterische 'volksbeweging' heeft gemaakt, een belediging van je intelligentie.
  Sinds we wakker werden met Donald Trump regeert de angst voor een kopie van dat scenario in ons kleine kikkerlandje op 15 maart. Wilders is in dat draaiboek de laaglandse Trump, maar vlak ook Jesse Klaver niet uit.
  Qua wereldbeeld zijn het natuurlijk tegenpolen, maar qua manier van politiek bedrijven en campagne voeren zijn het vader en zoon. Nou ja, opa en kleinzoon.
  De kern van Trumps campagne was dat hij zich succesvol wist af te zetten tegen het politieke establishment door zich te presenteren als niet eenvoudigweg de volgende kandidaat van de oude partij, maar als de leidsman van een nieuwe burgerbeweging, 'the movement'.
  Precies dat is wat Klaver ook doet. Hij werpt zich op als de aanvoerder van een beweging, een partijoverstijgende 'beweging van hoop en optimisme' uitroepteken.
  Sinds Klaver tot boy wonder van links werd gebombardeerd is het hem nogal naar de bol gestegen. Ergens vorig jaar besteedde de NPO weer eens aandacht aan de periodiek terugkerende 'noodzaak' tot fuseren van de linkse partijen. Klaver werd erover geïnterviewd, maar opeens richtte het kereltje zich direct tot zijn linkse bentgenoten door recht de camera in te kijken en op te roepen tot progressieve samenwerking onder zijn leiding.
  Ik ga hem hier geen 'snotneus' noemen. Dat deed Vierdaagseverslaggever Fons de Poel immers al. Maar wat een potsierlijke aanmatiging.
  Het Algemeen Dagblad en de regionale kranten publiceerden afgelopen weekend een groot verhaal over de messias van de linkse kerk. Een ontluisterende reportage. Klaver kwam er bepaald niet uit naar voren als een authentieke persoonlijkheid, laat staan als een integer politicus. Veeleer als een merk, een marketingproduct - en het enge was dat Klaver en de zijnen geen moeite deden te verbergen dat dit ook precies de bedoeling was.
  De reportage leest als een verslag van de zoveelste talentenjacht op een commerciële televisiezender. Het kleffe omhelzen van zijn paladijnen de godganselijke avond, de boksgebaartjes voor hij het podium op gaat. Het is de politieke pendant van de emoporno. Er is geen inhoud, er is alleen buitenkant. Klaver is de politieke vertegenwoordiger van de Idols-generatie.
  'Er wordt zorgvuldig geboetseerd aan zijn imago door een team van getrouwen', lezen we. Dat team heet Team Jesse en 'Team Jesse wil graag de media-aandacht controleren'. Klaver heeft daartoe niet alleen de beschikking over woordvoerders maar ook over 'een legertje "beeldvoerders"'. Die groene riefenstahls moeten ervoor zorgen 'dat Klaver gunstig overkomt op camera en in internetfilmpjes'.
  GroenLinks organiseert ook allang geen partijbijeenkomsten meer, die heten tegenwoordig 'Jesse meetups'. De partij is sowieso geheel naar de achtergrond verdwenen, alles draait om het poppetje. De aanval op Rutte moet in de meetups vooral 'goed "geframed"' zijn.
  Er zijn er voor minder op de politieke mestvaalt gekieperd.
  Klaver jat teksten van Obama, kopieert het uiterlijk van Trudeau, bauwt de theorieën van Piketty na - die politiek overigens volstrekt onbruikbaar schijnen te zijn.
  Hij oogst niettemin succes met zijn mantra 'dat geluk "meer is dan economische groei"' en met zijn pleidooi voor 'het verkleinen van de "kloof tussen arm en rijk"'. Dat lijkt me sowieso al in tegenspraak met elkaar - als je immers meent dat geluk niet door economische factoren wordt bepaald, waarom zou je dan nog zo nodig die kloof tussen rijk en arm willen verkleinen.
  Zoals alle lijsttrekkers schreef ook Klaver in de aanloop naar de verkiezingen zijn visie op in een boekje: De empathische samenleving (De Bezige Bij, 107 blz.). Het zijn vensters op de toekomst, maar zonder raamwerk eromheen, zonder huis, zonder fundering. Geen noten, geen literatuuropgave, alleen gebakken lucht. Het ruikt misschien lekker maar het heeft in feite geen enkele substantie.
  Laten we allemaal wat aardiger zijn voor elkaar, de filosofie van de zandbak. Tegen zulk idyllisch idealisme is ook geen weerwerk mogelijk - wie is er niet voor hoop en optimisme, uiteraard juich ik meer empathie toe -, maar hoe Jessias met dat evangelie de woestijn van de politiek door wil trekken wordt hem nooit gevraagd.
  Wilders, die andere populist, wordt uitentreuren aangewreven dat hij wel steeds een grote mond opentrekt maar zelf niet met fatsoenlijke oplossingen komt, maar Klaver mag zijn kretologie ongehinderd de huiskamers in slingeren.
  Het is allemaal oudbakken wereldverbeteraarsjargon in een nieuwe, frisse verpakking. De geitenwollen sokken zijn vervangen door een hagelwit overhemd, maar de halfzachte opinies zijn dezelfde gebleven.
  Jesse Klaver is zijn zorgvuldig geboetseerde image, er zit verder niets achter. Het is honderd procent dikke nep, honderd decibel holle galm.
  Daarmee is hij GroenLinks in rap tempo tot een sekte aan het transformeren, getuige ook de semireligieuze reacties tijdens een meetup: 'Er waren mensen aan het huilen, man.' 
  Ik geef die vrouwen gelijk, zij het om een heel andere reden: het is inderdaad om te huilen zo bedroevend.

zondag 5 februari 2017

Zeven dagen lang (312)

30 januari t/m 5 februari

MAANDAG VI
Gertjan Verbeek: 'Ik deel nooit boetes uit.'
Over Gertjan Verbeek in Kees 't Hart, Het mooiste leven... Een seizoen bij sc Heerenveen (2006): 'De boetelijst is in de kleedkamer tegen de muur geplakt, Gj werkt hem steeds bij, je krijgt een boete wanneer je op een verkeerde plaats schoenen laat slingeren, wanneer je je spullen niet opruimt, onterecht opbelt, verkeerde schoenen aanhebt etc.' (p. 193)

DINSDAG Jack
Jack Keijzer verloor zijn zoon door een liquidatie in het drugsmilieu en sindsdien kennen we hem allemaal van tv als onvermoeibare strijder tegen drugs en voor spreekrecht voor nabestaanden.
Vorig jaar verloor hij ook zijn tweede zoon, door zelfdoding. Lees het hartverscheurende verhaal van Menno van Dongen in de Volkskrant.

WOENSDAG Positiebepaling
Welke kans is groter: dat je wanneer je 's ochtends wakker wordt leest: 'TRUMP BEGINT NUCLEAIRE OORLOG', of dat je leest 'PRESIDENT TRUMP DOODGESCHOTEN'?

DONDERDAG Joker
Kwade tongen beweren dat Trump na zijn democratische verkiezing nu achter de schermen met een coup bezig is. Ik weet het niet. Er is al een Wikipedialemma over, maar ik snap er helemaal niks van.

VRIJDAG Kutbever
Ik vind dat elke reclame die door die blije eikel Johan Fretz wordt ingesproken automatisch voor een Loden Loekie moet worden genomineerd.

ZATERDAG Muziek
The O'Jays, 'Back Stabbers' (1972)

ZONDAG Buitenhof
Jeroen Smit prijst in 'Schuim & as' de Amerikaanse journalistiek omdat die zich heeft voorgenomen vaker het land in te trekken om naar de mensen te luisteren.
Ik wens ze veel succes. In Nederland doet Wierd Duk dat al op zeer integere wijze, met verhalen in het AD en de regionale dagbladen die soms somber stemmen en soms juist hoop geven, maar als je ziet wat Duk voor bagger over zich heen krijgt van de meningen-gestapo... verschrikkelijk, dat is echt schandalig.

vrijdag 3 februari 2017

Ambacht

Jongeren gaan op 15 maart massaal op de PVV stemmen, zo blijkt uit onderzoek onder kiesgerechtigden uit de leeftijdsgroep 18-25 jaar.
  21% van deze groep heeft een voorkeur voor de PVV, dat is drie keer zoveel als voor enig andere partij: GroenLinks en VVD volgen met respectievelijk 7% en 6%.
  Een mogelijke verklaring is dat jongeren de praktijkdeskundigen zijn: op school, in het uitgaansleven, op de sportclubs ondervinden ze de demografische verschuivingen aan den lijve. Voor hen is de multiculturele samenleving bovendien een gegeven, zowel de zegeningen als de bedreigingen, en nauwelijks nog een taboeonderwerp zoals nog maar al te vaak in de media en de politiek het geval is.
  Een andere verklaring stelt juist dat jongeren vandaag de dag geen enkele voeling meer hebben met wat er speelt in de samenleving sinds ze geen televisie meer kijken (kranten lazen ze al niet meer) maar slechts nog via de grillige sociale media met de grotemensenwereld in verbinding staan - het 'nepnieuws' van Facebook.
  Die wereldvreemdheid is ook een gevolg van woekering van woord en beeld in de digitale era. Jongeren blijken namelijk moeite te hebben het ongebreidelde aanbod van nieuws (overload aan content, zoals dat tegenwoordig heet) te filteren.
  Ze volgen het nieuws alleen nog om mee te kunnen praten, aldus een RTL-medewerkster die er onderzoek naar deed: 'Ze willen niet voor schut staan omdat ze niet weten wat er speelt. Ze willen weten wat hun vrienden lezen. Tegelijk worstelen ze met een overload aan content. Er komt zoveel op ze af. Ze missen een filter.'
  Tja, denk ik dan, en mij maar uitlachen om mijn trouw aan Teletekst.
  Mark Misérus schreef vorige week in de Volkskrant een mooi artikel over de onverminderde populariteit van Teletekst, dat in veel andere landen al verdwenen is. Daar hebben de publieke omroepen overhaast gehandeld en de digitale mogelijkheden genegeerd. Want het is de app die Teletekst toekomstbestendig maakt, met 619.000 unieke bezoekers gemiddeld per dag.
  Op zondag raadplegen ruim 800.000 mensen de voetbalpagina's. Op de dag dat Donald Trump tot president verkozen werd waren het er 2 miljoen.
  Teletekst is bondig, braaf en objectiever dan al het andere. Een filter zonder fratsen. 'Hier geen foto's, filmpjes en advertenties die de aandacht van de boodschap afleiden. Geen slecht onderbouwde meningen, godwins, scheldkanonnades en doodsbedreigingen. Teletekst is niet links en niet rechts, is progressief noch conservatief. Het is rechttoe-rechtaan, hardcore nieuws, de servicepagina's daargelaten.'
  Dat vat het vrij aardig samen. Vooral van die advertenties, fijn dat iemand anders het ook eens opmerkt. En nog nooit is er iemand in geslaagd in te breken: 'Teletekst is oldskool hufterproof.'
  Teletekst is ook een doorlopende ode aan de taal. De creativiteit van de koppen, en de schoonheid van het woordbeeld bijvoorbeeld. Zo moet de teletekstredacteur ervoor zorgen dat de regels zo veel mogelijk vollopen: 'de nieuws- en sportberichten bestaan uit drie alinea's die bij voorkeur netjes uitlijnen. Want dat vinden bepaalde teleteksters nogal belangrijk, dat de regels mooi vollopen.' Misérus schrijft het hier enigszins smalend op, zo lijkt het, maar het is natuurlijk een vorm van taalvirtuositeit.
  De ruimte om zo volledig mogelijk te zijn is beperkt. 'Het is een ambacht', aldus een NOS'er. Dat is het, een ambacht. Graag meer aandacht voor het ambacht. In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister.
  De partij die Teletekst in de nationale inventaris immaterieel cultureel erfgoed wil opnemen krijgt 15 maart mijn stem.

zondag 29 januari 2017

Zeven dagen lang (311)

23 t/m 29 januari

MAANDAG Duivelskunstenaar
Simon Vestdijk lijkt tegenwoordig helaas te behoren tot de schrijvers die nog maar namen lijken. Om daar iets aan te doen schreef ik met collega Peter Kegel een artikel voor Literatuurmuseum.nl over Vestdijk: 'De onverwachte onwerkelijke werkelijkheid van "Het veer"'.

DINSDAG Stille kracht
Brandpunt begint het item over Giovanni van Bronckhorst met de mededeling dat het kampioenschap voor Feyenoord 'binnen handbereik' is. Wat is dat voor flauwekul? Vijf punten voorsprong met nog drie wedstrijden te gaan is misschien een situatie waarbij de titel binnen handbereik is, niet met nog vijftien duels te spelen.
Wel een mooie reportage trouwens. Met een glansrol voor de oma van Gio (89), die het in kamp Schattenberg, waar de Molukkers in de jaren vijftig werden ondergebracht, al snel in de gaten had: 'Ajax? Kapsones!'

WOENSDAG Populist
Donald Trump heeft de Amerikaanse kiezer vorig jaar een 'Contract with the American Voter' voorgelegd - een actieplan voor de eerste honderd dagen van zijn presidentschap. Hij is tot president verkozen en voert nu in rap tempo de punten uit het plan uit. Het laat zien dat Trump nog altijd meer zakenman is dan politicus: er is een contract afgesloten en dat kom je na - alle diplomatieke ophef ten spijt. Dat vele politici en opiniemakers niettemin geschokt zijn dat Trump zijn woorden in daden omzet toont bovendien aan hoe ver het politieke kartel vervreemd is geraakt van het principe dat campagnebeloftes in concreet beleid dienen te worden vertaald.

DONDERDAG Kijken naar mensen die tv kijken
Dertiende column voor Staantribune online: 'Samenballing'.

VRIJDAG Electieve aristocratie
'Geen politiek systeem kennen wij zo goed, maar begrijpen we tegelijkertijd zo slecht als de representatieve democratie. Dat begint al met de naam. De representatieve democratie is helemaal geen democratie, maar een electieve aristocratie.'
Doorwrochte en toch heldere analyse in de NRC van de representatieve democratie door Frank Ankersmit, emeritus hoogleraar geschiedenis en #29 op de lijst van Forum voor Democratie

ZATERDAG Muziek
Simon & Garfunkel, 'America' (1968) ['They've all come to look for America...']

ZONDAG Holocaustherdenking
De spreekstalmeester kondigt minister-president Rutte abusievelijk aan als 'Sjaak Rutte'.
Ik zeg: die houden we erin! Past uitstekend bij zijn imago van schimmige sjacheraar in politieke beloftes.

zondag 22 januari 2017

Zeven dagen Trump

Een speciale aflevering (#310) van de rubriek 'Zeven dagen lang'

Op vrijdag 20 januari 2017 kregen de Verenigde Staten van Amerika een nieuwe president. Barack H. Obama is geschiedenis, de toekomst is aan Donald J. Trump. Hij is lomp, onbehouwen, ordinair - een unprecedented president -, maar dat is de oppervlakte, de voorkant, het masker. Wat ligt daarachter? Wat is zijn kracht, wat zijn zwakte? Waar liggen de kansen, waar de gevaren?
  De machtsoverdracht in de VS zorgde voor een stortvloed aan columns, analyses en opinies. Het valt niet mee in dat helse pandemonium nog nuchtere, verstandige en rationele commentaren te vinden die voorbijgaan aan de waan van de dag. Maar ze zijn er wel, als je goed zoekt: beschouwingen die de jubelende euforie van de alt right en de nieuwrechtse bewegingen aan de ene kant en de hysterische onheilsprediking van de mainstream-media en de oud- én nieuwlinkse politiek aan de andere kant weten te overstijgen.

Op MAANDAG schreef Arie Elshout in de Volkskrant een uitgebreid commentaar: 'Hoe acht jaar Obama kon uitmonden in een Trump'. Acht jaar geleden werd de wereld 'collectief verliefd' op Obama. Nu hij afzwaait kan hij een alleszins acceptabel eindrapport overleggen. Ten eerste op het menselijke vlak, op het in de politiek altijd van mijnen en boobytraps vergeven domein van de integriteit: Obama toonde zich steevast 'een gepolijste en beheerste persoonlijkheid'. 'Hij koos zijn woorden zorgvuldig' en hij 'raakte nooit in een privéschandaal verstrikt'. Ook beleidsmatig boekte hij successen: de president 'hielp miljoenen onverzekerde Amerikanen aan een ziektekostenverzekering, nam voor kinderen van illegale immigranten de dreiging van uitzetting weg, tekende het klimaatakkoord van Parijs, kondigde nieuwe regels voor Wall Street af, streefde naar vrijhandel met Azië en Europa, en legde een engelengeduld aan de dag bij zijn pogingen Iran van kernwapens af te houden.'
  Trump is in alles het tegendeel van Obama. Veel van diens verworvenheden wil hij terugdraaien. De kernvraag is dan ook: hoe kon acht jaar Obama uitmonden in Trump? Het antwoord luidt: arrogantie en een gebrek aan empathie. Met Obama meenden de Democraten zo ongeveer definitief de macht naar zich toe te hebben getrokken: 'Zij vertegenwoordigden de toekomst, het nieuwe, diverse Amerika.' Het succes van Bernie Sanders was echter een teken aan de wand: 'Het onbehagen zat ook in de Democratische achterban, maar dat waren populisten en die hou je op afstand. Dat men populisten ook kan zien als kiezers die zich genegeerd voelen door de gevestigde politiek en daarom uitwijken naar alternatieve politici die wel luisteren, kwam niet bij de Democraten op.'
  Rechtse kiezers in de VS verlangen in de regel terug naar het Amerika van net na 1945, toen de grote middenklasse opkwam op de golven van welvaart en werkgelegenheid. Die wens kunnen de Republikeinen natuurlijk nooit in vervulling laten gaan, maar links verzuimde met een alternatief te komen: 'De fout van de Democraten was dat ze zich te weinig inleefden in het gevoel van gewone blanke Amerikanen dat het land hun ontglipt. Links kijkt namelijk vooral vooruit. Obama annexeerde de geschiedenis als exclusieve bondgenoot. Hoewel hij leerde dat Verandering tijd kost, meende hij zeker te weten dat de loop van de historie uiteindelijk leidt tot een wereld gedomineerd door progressieve waarden, zoals tolerantie, diversiteit en gelijkheid.' Wie daar kritische kanttekeningen bij plaatst wordt gedemoniseerd, hij staat 'aan de "verkeerde kant van de geschiedenis"' zoals dat heel denigrerend heet.
  'Waar rechts het verleden idealiseert, idealiseert links de toekomst. Het denkt dat die onomkeerbaar zijn kant op beweegt. Dat is net zo onrealistisch als de zogenaamd ideale wereld van vroeger die rechts koestert, maar ondertussen zet links andersdenkenden weg als achterlijken die je beter kunt mijden.
Ook leidt het tot een preoccupatie met minderheidsgroepen die in een achterstandssituatie verkeren en vooruit geholpen moeten worden. Het Hooggerechtshof had het homohuwelijk nog niet geregeld, of meteen werd de sprong gemaakt naar de transgenders als nieuwe bedreigde mensensoort.
Op zich is de emancipatie van zulke groepen een noodzakelijk streven. Maar voor Amerikanen in vervallen industriestreken die kampen met banenverlies en uitzichtloze armoede moet het gedoe over transgendertoiletten overkomen als een wrang voorbeeld van hoe modern links moeite heeft hoofd- van bijzaken te onderscheiden.'
  Elshout illustreert dit met een beeldende vergelijking: 'valt het een werkloze staalarbeider echt kwalijk te nemen dat hij zich moeilijk identificeert met een antioxidanten telende daktuinbezitter in Brooklyn, waar Hillary haar hoofdkwartier had? Het zijn twee volstrekt verschillende werelden.' Zijn conclusie luidt: 'Trump is gekozen door rechts, maar zit er ook vanwege het falen van een arrogant links.'

Kees Homan van Instituut Clingendael ging op DINSDAG, eveneens in de Volkskrant, in op de defensieplannen van de nieuwe president: 'Trump richt zich teveel op traditionele oorlogsvoering'. Trump wil 'een grotere en gemoderniseerde krijgsmacht. Hij bepleit een militair apparaat dat zo sterk, machtig en gerespecteerd is, dat de Verenigde Staten geen kernwapens hoeven in te zetten.' Bovendien wil hij bezuinigen op de Amerikaanse bijdrage aan de NAVO.
  Tegelijkertijd hebben de hoorzittingen deze week laten zien dat de beoogde ministers voornemens zijn de soep lang niet zo heet te eten als hun baas die meent te moeten opdienen. Mad Dog Mattis bijvoorbeeld: 'de beoogde minister van Defensie, de gepensioneerde generaal James Mattis, verklaarde voor de Senaatscommissie, dat hij Trump duidelijk gemaakt heeft de verplichtingen aan de NAVO na te komen. Mattis zei bovendien dat als er nu geen NAVO bestond, er één opgericht moest worden. Daarnaast kritiseerde hij ook, in tegenstelling tot Trump, de Russische president Vladimir Poetin en verklaarde hij de nucleaire deal met Iran te respecteren.'
  Toch zijn 'de nodige kritische kanttekeningen' gerechtvaardigd. 'Allereerst is er de vraag of alle defensieplannen financieel haalbaar zijn. Zo zal het defensiebudget minimaal met 100 miljard dollar verhoogd moeten worden. Trump heeft gesuggereerd het geld elders bij de overheid weg te halen. Maar hij heeft ook al verklaard fors in de binnenlandse infrastructuur te gaan investeren en de belastingen te verlagen.'
  Daarnaast is er de onzekerheid in hoeverre de matigende toon die ministers als Mattis aanslaan doorvertaald gaat worden naar het beleid: 'De vraag is wie uiteindelijk telkens aan het langste eind gaat trekken.'
  Voorts is uit de uitspraken van Trump niet bepaald een consistente beleidsvisie te destilleren, er is sprake van 'een onsamenhangende Trump-doctrine, die meer op intuïtie en lef dan op ratio is gebaseerd. Zo ontbreken morele overwegingen.'
  En ten slotte is uitbreiding van militaire middelen een vorm van 'traditionele oorlogvoering' die grotendeels achterhaald is. Anno nu is oorlog vooral 'hybride oorlogvoering', bestaande uit 'het verspreiden van desinformatie via sociale media, publieke mediacampagnes, inzet van zogenoemde vrijwilligers, subversieve activiteiten ter verstoring van de politiek en de economie et cetera.' Daar hebben we Trump nog niet over gehoord, 'daar blijft de toekomstige president ven de Verenigde Staten vooralsnog het antwoord op schuldig!'

Op WOENSDAG handelde de soms messcherpe, soms somberende, maar altijd lezenswaardige dagelijkse column van Theodor Holman in Het Parool over Trump: 'Het is bevrijdend dat Trump van alles aan zijn laars lapt'.
  Holman bekent diplomatie 'altijd een wonderlijk fenomeen' te hebben gevonden: 'net als tegen de advocatuur - een eerzame en nood­zakelijke beroepsgroep waarbij ik me niet thuis voel - heb ik een weerzin tegen de diplomatie: je moet handelen tegen je eigen moraliteit.' Zijn vader was een bekwaam diplomaat, maar 'ofschoon de term destijds nog niet bestond, heb ik het altijd ervaren als een vorm van politiek correct gedrag'.
  Als Trump iets niet is, dan is het politiek correct. 'Hij is in alles incorrect. En het verbaast me dat ­iedereen zich daar zo aan ­ergert; politieke tegenstanders nemen nu eenmaal beslissingen die je soms niet zinnen.' Holman ervaart het als 'bevrijdend' dat Trump niet politiek correct en niet diplomatiek is.
  'Zowel bij politieke correctheid als bij diplomatie is hypocrisie het voornaamste instrument, en dat instrument gedraagt zich als een immoreel boefje. Aan dat soort hypocrisie heeft Trump een ­hekel. We kunnen het vervelend vinden dat hij velen voor het hoofd stoot, maar hij beseft als geen ander dat je niet iedereen te vriend kunt houden. Je moet keuzes maken, en bij diplomatieke keuzes haal je nooit de hele buit binnen.'
  Obama wilde geen keuzes maken en haalde dus niets binnen: 'Obama, die we zullen missen als mens en als tactisch diplomaat, maar wiens presidentiële verdiensten, zo blijkt uit bijna elk commentaar, je bij elkaar moet schrapen om iets waardevols te kunnen laten zien.' Dat laatste is overigens nog maar de vraag, want ik lees ook over Obama zeer uiteenlopende eindrapporten. Misschien is het nog veel te vroeg om over hem te oordelen.

Over Obama en politieke correctheid schreef op DONDERDAG ook Derk Jan Eppink, in zijn column in De Morgen: 'Hoe de culturele elite de achterban van Trump verstevigt'. Sleutelwoord in zijn bijdrage is 'cultuuroorlog'.
  Op welhaast klinische wijze overziet de conservatieve denker Eppink het slagveld in de Verenigde Staten. 'De culturele elite was verliefd op Obama, maar haat Trump. Progressief Amerika komt maar niet over de nederlaag heen en beschouwt Trump als "niet legitiem". Daarmee is de "rechtvaardige cultuuroorlog" geboren.' Hij verwijst daarbij uiteraard ook naar de onsmakelijke lastercampagne over Trumps vermeende Moskouse uitspattingen: 'Buzzfeed, een website geleid door Kenneth Lerer, tevens de baas van de Huffington Post, en CNN gooiden het fake news in de ether. Trump hield een spektakelpersconferentie. Dat belooft nog wat.'
  Met deze onverkwikkelijke affaire is de toon voor een 'cultuuroorlog' gezet: 'Trump laat zich niet op de kop zitten door de culturele elite die zich opwerpt als scherprechter van goed en kwaad. Trump heeft lak aan politieke correctheid. Hij spreekt namens een groot deel van de bevolking dat het kwaad juist ziet in het "establishment" en Hollywood ronduit haat.'
  Het zijn de twee Amerika's waar ook Elshout al op wees. 'Hoe harder de elite uithaalt, hoe groter de cohesie van de Trump-aanhang. De kiezers in de Bible Belt en de Rust Belt kijken niet naar Saturday Night Live en hebben geen abonnement op de New York Times.' Zo zijn de troepenbewegingen op het slagveld van de cultuuroorlog: 'De adorables van de kustelites staan tegenover de deplorables in heartland America.' Een beslissende slag zal die om de economie zijn: als Trump er daadwerkelijk in slaagt voor economische groei en banen te zorgen, dan is dat nefast voor de Democraten, zeker met het oog op de komende Senaatsverkiezingen.

Tot zover de inleidende beschietingen. Op VRIJDAG was het uur U: de inauguratie van Trump in Washington DC. Op de televisie was het armoe troef. De wereld draait door, Nieuwsuur, Jinek: pure emo-tv. 'Volgens mijn belastinggeld ben ik tegen Trump', twitterde Theodor Holman venijnig. Het weloverwogen commentaar van de dag kwam van Boris van der Ham, oud-Kamerlid van D66, op zijn weblog: 'Trump-hater, beheers je'.
  'Om maar meteen met een disclaimer te beginnen: ik zou als Amerikaan niet op Donald Trump gestemd hebben. Niet omdat ik denk dat hij een racist zou zijn, want dat is hij volgens mij niet. Ja, het is een onbehouwen man, met een grove mond. Maar ik vond de manier waarop bijvoorbeeld zijn "lockerroom" opmerkingen over vrouwen door zijn tegenstanders werden uitgemolken, minstens zo ergerlijk en hypocriet.' Hear, hear!
  Niet dit identiteitspolitieke geneuzel maar de werkelijke politieke opvattingen van Trump moeten leidend zijn in het oordeel, zo vindt ook Van der Ham: 'De reden waarom ik niet op Trump zou gestemd hebben, heeft te maken met zijn visies op gezondheidszorg en het weer grotendeels afschaffen van Obamacare. Ook de opvattingen van Republikeinen over wapenbezit, milieubeleid, sommige internationale kwesties en ethische vraagstukken steun ik niet. Maar die opvattingen hadden voorgaande Republikeinse leiders ook, dus op dat punt is er niets nieuws onder de zon.'
  Vervolgens somt hij een aantal pluspunten van Trump op: hij is 'niet zo ideologisch' en komt met gefundeerde 'kritiek op internationale handel', in het bijzonder het 'blinde vrijhandelgeloof''. Daarnaast wil Trump zich krachtig afzetten tegen 'ingesleten diplomatiek geneuzel' - Holman prees dit ook al. China en Rusland hebben autoritaire, ruwe leiders, wat is er op tegen daar een Amerikaanse evenknie tegenover te zetten? Zachte heelmeester Obama heeft weinig kunnen uitrichten, Trumps kwaliteit is dat hij deals kan sluiten.
  Van der Ham verwoordt de tegenwerping van een fictieve opponent, die vergelijkingen met dictators en fascisten van stal haalt, en roept in reactie daarop op tot vertrouwen in het democratische proces: 'Trump is democratisch gekozen. Er is een parlement dat hem controleert en hem kan terugroepen. Ook functioneert de rechtstaat. Vooralsnog heb ik geen voorstellen gehoord die deze verhouding wil aantasten.' Pas als die er onverhoeds alsnog komen, dan zijn woede en actie gerechtvaardigd: 'het gevaar is dat sommige mensen nu al zo boos zijn, en zo verblind zijn door woede, dat ze hun kruit verschieten. Hoe geloofwaardig is het, mocht Trump daadwerkelijk nare maatregelen treffen, als je je nu al hebt overschreeuw[d]?'
  Dank, Boris van der Ham, voor deze beheerste analyse. Een verademing te midden van alle hysterie.

Weekend, met op ZATERDAGochtend een heerlijke relativerende column in het Dagblad van het Noorden van Daniël Lohues, de wijze uit het oosten.
  Hij begint zijn stukje 'Nieuwe tijd' met een natuurimpressie: 'De zon gaat onder. Een witte wereld in blauw en rozig licht. Het is windstil. De ganzen in de verte gakken onrustig. Ook een paar kraaien in de verte maken zenuwachtige geluiden.' Overal is het onrustig, op Twitter en op Facebook roeren de mensen zich. Het tijdperk Obama komt ten einde. 'Ik weet nog hoe blij we waren acht jaar geleden. We voelden allemaal dat er iets geweldigs aan zat te komen. Nu is dat anders. Alles is anders. Veel mensen zijn bang voor erge dingen. Tot atoombommen aan toe. Ik weet het niet. Gelukkig niet.'
  Vijf reeën doorkruisen de vlakte achter zijn huis, waar ook een uitkijkhut is. Er zit bijna nooit een jager in, dus het zal wel goed gaan, maar toch. Het zet Lohues aan het denken. Wat als er iemand gaat schieten op de president? Gekken genoeg, maar toch: het zal wel goedkomen. 'De zon is inmiddels achter de horizon verdwenen. Aan de andere kant van de aarde moet het inmiddels dag worden. Dat gaat al 4,6 miljard jaar zo. Dus ook dat komt vast wel goed.'
  Graag meer meer meer van zulke poëtische wijsgerigheid uit Drenthe.

Tot besluit op ZONDAG op Follow the Money de prikkelende bijdrage 'Wat heeft Trump nou eigenlijk verkeerd gezegd?' van Ewald Engelen, de dwarse financieel geograaf en aspirant-parlementariër van de Partij voor de Dieren.
  In navolging van Boris van der Ham begint ook Engelen zijn analyse met een disclaimer: 'Begrijp me niet verkeerd: ook ik walg van het misogyne, racistische, ordinaire, verwende, moreel abjecte personage dat de komende vier jaar dit belangrijke ambt gaat vervullen.' Zijn recalcitrantie begrijp ik vervolgens maar al te goed: 'Maar als de consensus zo overvloedig van de kolommen klotst, word ik altijd een beetje narrig: staat het frame een eerlijke beoordeling van 's mans woorden überhaupt wel toe? Want wat zei Trump nou precies voor aanstootgevends? Hij keerde zich tegen het politieke establishment dat nu al decennia de toon zet in Washington, ongeacht of het nou Democratisch of Republikeins is. Hij verweet datzelfde establishment vooral goed voor zichzelf te hebben gezorgd en zich weinig gelegen te hebben laten liggen aan het Amerikaanse volk. En hij beloofde niets meer of minder dan een radicale breuk met deze regering van, voor en door zelfbenoemde aristocratie, door de macht eindelijk terug te geven aan datzelfde volk. Me dunkt dat daar weinig tegen in te brengen valt.'
  In navolging van steeds meer topeconomen rekent Trump bovendien af met het blinde geloof in vrijhandel, de 'Davos-consensus', 'die luidt dat meer vrijhandel een grotere koek betekent, dat het 300 tot 400 miljoen Chinezen uit bittere armoede heeft bevrijd en dat de verliezers in Delfzijl, Detroit, Wuppertal en Liverpool maar op hun zakdoek moeten bijten - als zij vanuit de olympische hoogte van Davos überhaupt worden gezien.'
  De huidige tegenbeweging maakt daar nu een einde aan: 'Trump (en Sanders) komt de eer toe de vele verliezers van deïndustrialisatie in de Verenigde Staten (en Europa) nadrukkelijk op de politieke kaart te hebben gezet.' Voor Trump is 'hyperglobalisering geen natuurwetmatigheid', maar 'het gevolg van politieke beslissingen die de belangen van "Joe Sixpack" zwaar hebben geschaad. Kom daar maar eens om: een politicus die globalisering een politiek project noemt en niet een natuurlijk proces. Ook in Nederland zijn die met een lichtje te zoeken. Niet snel zal ik de senator van GroenLinks vergeten die zijn verdediging van de euro in reactie op mijn aanval begon met de zin: "Globalisering is nu eenmaal een feit."'
  Engelen wijst op 'de kracht van het frame' dat kort maar krachtig luidt: 'alles wat Trump doet is per definitie slecht gedaan.' Als hij het onverhoopt toch goed zou doen, dan zou dat een nederlaag voor het neoliberale establishment betekenen. 'De man moet falen, koste wat het kost. En dat betekent dat de neoliberale elite en haar hulptroepen bij de elitepers als de dood zijn dat zij bij een eventueel succes van Trumps economisch nationalisme electoraal in hun hemd komen te staan. Het is wat de economische cijfers van de Verenigde Staten post-Obama, en van het Verenigd Koninkrijk post-Brexit, momenteel voorzichtigjes suggereren: breken met de consensus loont.'
  Wat Engelen daarentegen somber stemt is de onzekerheid over Trumps beleidsmatige vertaling van zijn visie, 'de mate waarin hij daadwerkelijk iets aan de evidente uitwassen van hyperglobalisering gaat doen'. Uit zijn benoemingen blijkt bijvoorbeeld al dat de belangen van de 'Amerikaanse grootzakelijke elite' niet zullen worden geschaad.
  Engelen besluit met een toekomstvoorspelling: 'Dit wordt de komende vier jaar het beeld: Trump wordt verguisd vanwege zijn politieke incorrectheid, bekritiseerd vanwege zijn economisch nationalisme, geprezen vanwege zijn investeringsplannen en met rust gelaten als hij de cronies van het Amerikaanse kapitalisme opzichtig de hand boven het hoofd houdt.'

Zeven verstandige beschouwingen, afwisselend afstandelijk en persoonlijk, achteromkijkend en vooruitblikkend, kritisch en relativerend. Zo kan het ook.

zondag 15 januari 2017

Zeven dagen lang (309)

9 t/m 15 januari

MAANDAG 'Antizionist'
Abou Jahjah is ontslagen door De Standaard omdat hij de terreuraanslag in Jeruzalem verdedigt en zelfs toejuicht. 
Vorig jaar heb ik mijn vingers blauw getikt om aan te tonen dat deze man, die door velen als een constructieve, redelijke stem in het publieke debat wordt gezien, in de kern niet deugt. (1)(2)(3)
Het zijn verwarrende tijden, maar het is fijn om af en toe te ervaren dat je morele kompas nog goed staat afgesteld.

DINSDAG Referendumleed
'De vraag is nu waarom Wagendorp deze desinformatie verspreidt. Hij lijkt wel een Rus.'
Bas Paternotte op The Post Online over de 'kwalijke desinformatie' van Bert Wagendorp

WOENSDAG De Amsterdamse gedachtepolitie
'Amsterdammers leven in een cocon [...]. Ze hebben geen idee wat zich buiten de stadsgrenzen afspeelt. Amsterdammers voelen zich een kosmopolitische klasse, eerder verbonden met New York of Londen dan met Emmen of Leeuwarden.
Maar ondertussen hebben ze wel de neiging aan inwoners van Emmen of Leeuwarden te vertellen wat ze moeten doen, hoe ze zich moeten opstellen tegen vluchtelingen en wat ze van Zwarte Piet moeten denken.'
Josse de Voogd in Het Parool over de tweedeling tussen Amsterdam en de rest van Nederland

DONDERDAG Het sneeuwt!
'De sneeuwvlinders fladderen wild
laag langs het betonnen plafond
en vinden geen uitweg dan sterven,
het pad nergens heen wordt al slik.
Maar 't gras is een pasverschoond bed,
de lakens nog koud en kraakwit,
waarop met een o in de mond
– een noot voor zijn kaken te groot –
en kogels van ogen zo rond
het kind als een eekhoorn doodstil
zich maar te verwonderen zit.'
Herluf van Merlet, 'Kind in sneeuw', Per saldo (1961)

VRIJDAG Buitenstaander
'Nooit werd verveling op zo'n massale schaal geproduceerd als in onze postapocalyptische maatschappij. We zijn allang ten onder gegaan, maar we weten het niet. Steeds vaker bekruipt me de gedachte dat ik ronddwaal tussen levende doden, zo wezenloos komt het mensengewemel op me over. Of ben ik zelf de dode, en ben ik als schim teruggekeerd, ontheemd en niet meer bij machte om mijn plaats op te eisen? Het zou me niet verbazen, want ik ervaar mijn leven vaak genoeg als vreemde, als willekeurige bezoeker.'
P.F. Thomése, 'Nuttige verveling', Verzameld nachtwerk (2016), p. 77

ZATERDAG Afrika Cup
Burkina Faso-Kameroen. De spelers van de beide elftallen staan opgesteld voor de volksliederen, allemaal fier in de houding en met de hand op het hart. Maar het blijft stil. Minutenlang staan ze te wachten tot het bandje is gevonden, maar tevergeefs, er komt geen muziek - waarna ze besluiten de nationale hymnen dan maar uit volle borst a capella ten gehore te brengen. Prachtig, dit kan alleen in Afrika. En voor de gutmenschen die menen dat ik nu neokoloniaal over Afrikanen praat: ik bedoel dat dit in Nederland niet zou kunnen omdat hier van de elf spelers er minstens zeven de tekst van het volkslied niet kennen.

ZONDAG Muziek
Cake, 'The Distance' (1996)

donderdag 12 januari 2017

Ze is een puntje puntje puntje

Zes jaar geleden, januari 2011, schreef ik een satirische blogpost naar aanleiding van de entree van WNL (Wakker Nederland) in het publieke bestel. Deze omroep was opgericht als een directe reactie op de aanhoudende kritiek dat de publieke omroep te 'links' zou zijn. Ik heb dat altijd een wat overtrokken bezwaar gevonden.
  Natuurlijk, er was de beruchte uitspraak uit 2003 van NOS-hoofdredacteur Hans Laroes: 'Wij vinden Bush dommer dan Al Gore, GroenLinks-stemmers aardiger dan LPF-stemmers, een bos mooier dan een snelweg, een bijstandfraudeur zieliger dan een frauderende accountant, iemand in een BMW verdachter dan in een Fiat Panda.' En in 2014 oordeelde de Raad van Cultuur dat de publieke omroep inderdaad te links was en dat er sprake was van een gebrek aan pluriformiteit. Maar over het algemeen is de basale nieuwsvoorziening zakelijk, afgewogen, zo objectief mogelijk - met teletekst als onbetwist vlaggenschip.
  De twee invloedrijkste talkshows - prime time en late night - worden door de VARA gemaakt, dus een roodgekleurde bias is daar enigszins onontkoombaar, maar qua gasten en qua onderwerpen leek mij dat het volledige spectrum ook hier wel bediend werd. Bovendien is zoiets ook een kwestie van zelf kritisch blijven nadenken: als er meer 'linkse' lui te zien en te horen zijn, dan betekent dat niet dat je vanzelf hun denkbeelden gaat overnemen - er zijn immers altijd tegenstemmen, ook als ze ietwat in de minderheid zijn.
  Sterker: de nog altijd veelgeciteerde uitspraak van Laroes bleek bij nadere bestudering - context is alles - juist onderdeel uit te maken van een kritisch vertoog over de vaak onbewuste vooringenomenheid van de mainstreamjournalistiek. Met zijn opsomming verwoordde Laroes die houding en hij liet die dan ook volgen door de aanmaning: 'We zitten vol met die soort beelden. Het expliciete kun je filteren, het impliciete vergt attitudeverandering.'
  Afgelopen maandag blunderde het NOS Journaal in een item over de uitspraken van actrice Meryl Streep over Donald Trump en de reactie van Trump daar weer op via Twitter. Annechien Steenhuizen toonde de tweet met de tekst 'Meryl Streep, one of the most over-rated actresses in Hollywood, doesn't know me but attacked last night at the Golden Globes. She is a.....', las daarbij een Nederlandse vertaling op ('Ze is een puntje puntje puntje') en gaf vervolgens de beurt door aan weerman Peter Kuipers Munneke ('Peter, vul jij het maar in') - maar de rossige regenvoorspeller ging er wijselijk niet op in ('Nou, nee, dankjewel').
  Hier kreeg ik een ongemakkelijk gevoel bij, want met die puntjes geeft een twitteraar toch aan dat de zin in een volgende tweet verdergaat? En inderdaad, zo bleek toen ik Trumps twitter bekeek: het vervolg aldaar luidde: 'Hillary flunky who lost big.' Streep was dus een lakei van Clinton. Trump had er nog een fotootje ter bewijsvoering bij kunnen plakken. Maar de NOS toonde deze vervolgtweet dus niet, een evident en ook pijnlijk voorbeeld van 'framing'. Hier ontbrak niet zozeer de context rond een kernzin, een deel van de zin zelf werd weggelaten!
  Dan moet ik weer een stokpaardje van stal halen: de terugkerende en meestal niet te beantwoorden vraag of zoiets domheid is of kwade wil, en welke van de twee erger is.
  Vorig jaar november, na de verkiezingswinst van Trump die de mainstreammedia niet hadden zien aankomen, ging NPO-topvrouw Shula Rijxman diep door het stof. In een ingezonden stuk in de Volkskrant schreef ze dat de publieke omroep ging 'leren van Trump' en dat er voortaan meer aandacht zou zijn voor de pluriformiteit van de samenleving. 'Ook in Nederland speelt de vraag of de zogenaamde mainstream media wel weten wat er speelt op straat.'
  Dit lijkt sterk op wat Laroes in 2003 constateerde toen hij de hand in eigen boezem stak, destijds naar aanleiding van de al even onvoorziene opkomst van Pim Fortuyn: 'In de eerste plaats konden we het fenomeen Fortuyn niet duiden. We dachten dat het wel mee zou vallen, opwinding in de peilingen maar niet in de stembus. [...] Maar toch ontbrak er iets, grosso modo [...]: we kenden de verhalen, maar van te grote afstand. We beleefden ze niet op het existentiële niveau. We misten de sense of urgency, de veenbrand in de polder.' En: 'De taak om pluriform te zijn, en niet monomaan of monolithisch, zou de hoofdredacteur niet misstaan.'
  Er is in die bijna vijftien jaar dus niet veel veranderd. En dat terwijl de afstand alleen maar is toegenomen door de opkomst van de sociale media en de uitbreiding van de invloed van het internet, die 'krankzinnige kermis van ongecheckte feiten' (P.F. Thomése). Het valt bijvoorbeeld nauwelijks te onderschatten hoeveel mensen hun nieuws nog uitsluitend via Facebook binnen krijgen. Door het internet kan iedereen moeiteloos zijn hoogsteigen nieuwsbubbel boetseren waarbinnen hij alleen nog de woorden leest, de beelden ziet en de stemmen hoort die zijn wereldbeeld bevestigen.
  Carel Brendel betoogde naar aanleiding van Rijxmans interventie - ik verwees er eerder al eens naar - dat het geen kwestie is van een te eenzijdig perspectief maar dat er een veel diepere systeemfout aan ten grondslag ligt: journalisten delen vaak dezelfde opvattingen en hetzelfde wereldbeeld, en de zogenaamde 'kwaliteitsmedia' zijn bij uitstek de media die die opvattingen en dat wereldbeeld uitdragen. Hierdoor hebben ze minder zicht op wat er leeft in andere sectoren van de samenleving, laat staan dat ze zich kunnen verplaatsen in mensen met andere opvattingen en een ander wereldbeeld.
  In plaats van telkens weer diep door het stof te moeten en de intentie uit te spreken nu echt rekenschap te gaan geven van de pluriformiteit van de samenleving - wat dat ook moge betekenen - zou men eens kunnen beginnen met een fundamentele bezinning op de eigen samenstelling, op de gewoonte uit altijd weer diezelfde socioculturele groep met dezelfde opvattingen en hetzelfde wereldbeeld te rekruteren. Als je zo graag de pluriformiteit van de samenleving wilt vertegenwoordigen, helpt het in de eerste plaats om zelf pluriformer te worden.
  En neem met spoed iemand in dienst die verstand heeft van Twitter puntje puntje puntje.