38 graden? Kerstmuziek!

Kerstmis nadert en buiten giert de wind om het huis en slaat de regen tegen de ruiten. Op zeker krijgen we geen witte Kerst dit jaar, en dat terwijl de Kerstvakantie wat mij betreft inmiddels de enige periode in het jaar is dat het buiten even wit mag zijn. Straks in februari zal het wel weer gaan sneeuwen, als we weer met de trein naar ons werk moeten.

De witte Kerst is sowieso eerder uitzondering dan regel; ik schreef er eerder al eens over. Zes telde het KNMI er in de twintigste eeuw. Deze eeuw staat de teller op twee: 2009 en 2010, toen het vooral in de aanloop naar Kerstmis gigantisch sneeuwde. Voor het eerst in honderd jaar twee jaar achtereen een witte Kerst, zeer uitzonderlijk dus. Ik herinner me ze beide nog als de dag van gisteren. Beide keren deed ik een verwoede poging thuis te geraken vanuit België.

Vooral die eerste keer was een ware helletocht. De ene trein nog stampvoller dan de andere. De gezichten van de mensen, ik zie ze nog haarscherp voor me. Wonderlijk. Vreemd genoeg krijgt die barre tocht, hoe verder hij weg komt te liggen in het verleden, meer en meer de trekken van een episch avontuur, terwijl ik op de bewuste avond zelf toch vooral ongerust, oncomfortabel en regelmatig de wanhoop nabij was. Maar aan het eind was daar het ouderhuis: licht, warmte, geborgenheid. De herinnering aan de ontberingen onderweg slijt, door de goede afloop beklijft vooral het verhaal.

In de evergreens die dezer dagen weer uit de boxen schallen is de witte Kerst een kernthema. Om te beginnen natuurlijk in Bing Crosby's onsterfelijke 'White Christmas', waarin de besneeuwde wereld in de context van de zoektocht naar de verloren tijd wordt bezongen:

I'm dreaming of a white Christmas
Just like the ones we used to know.

Sneeuw, een witte Kerst, ze figureren vaak als het afwezige, als verlangen, in de tijd (herinnering) dan wel in ruimte (het sneeuwt niet).

Dana's tranentrekker 'It's gonna be a cold, cold, Christmas':

According to the radio
Warmer weather's on the way
The chances are we won't be getting snow.

Queens 'Thank God It's Christmas':

Let's hope the snow will
Make this Christmas right.

Voorts in de klassieker 'Holly Jolly Christmas' - een heerlijke versie staat op Sufjan Stevens deeltje IX -:

Have a holly jolly Christmas
It's the best time of the year
Well, I don't know if there'll be snow
But have a cup of cheer.

En Slade's 'Merry Christmas Everybody': 'Are you hoping that the snow will start to fall?' Dat kunnen we dan maar beter niet doen, want als we met ons sleetje op onze bek gaan zijn we de pisang: 'When you land on your head then you've been slayed.' Ook in de recente aanwinsten is het een terugkerend motief. In Coldplays niet onaardige 'Christmas Lights' bijvoorbeeld:

Still waiting for the snow to fall
Doesn't really feel like Christmas at all.

En Marco Borsato heeft ook een kerstplaat gemaakt, heel inventief 'Kerstmis' getiteld:

He hééé
Hoeehuuuuhh
Hoeehuuuuhh
Het is kerstfeest!
Hoeehuuuuhh
Het is kerstfeest!

Dankjewel, Marco, voor deze als altijd weer bijzonder waardevolle bijdrage. Lul.

En als er dan wel sneeuw ligt, als het dan inderdaad sneeuwt met Kerstmis? Dan blijkt het opeens helegaar zo leuk niet meer. Het mooiste voorbeeld is 'Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!', bijvoorbeeld in de versie van Andy Williams. Dit lied ga ik steeds mooier vinden, het is precies raak:

The weather outside is frightful
But the fire is so delightful
And since we've no place to go
Let is snow! Let it snow! Let it snow!

It doesn't show signs of stopping
And I've bought some corn for popping
The lights are turned way down low
Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!

Dat is zeer scherp gezien. Als het dan eenmaal sneeuwt, dan kunnen we maar beter lekker binnen zitten. Toch blijkt dat 'The weather outside is frightful' een bijzondere betekenis te hebben. Het nummer is in 1945 namelijk geschreven in juli, op een van de heetste dagen van het jaar! Dat wil zeggen: all over the internets staat juli, maar Philip Furia en Michael Lasser noemen in hun America's Songs: The Stories Behind the Songs of Broadway, Hollywood and Tin Pan Ally (2006) augustus:

'One very hot day in August 1945, waiting at a red light at the corner of Hollywood and Vine, Sammy Cahn said: "Why don't we go to the beach?" Jule Styne replied, "Why don't we write a winter song?" They drove the few blocks to the Morris Music Company where Cahn used a spare typewriter to write a dummy lyric and Styne sat at a nearby desk jotting notes on paper. Later, at Styne's house, they polished up what would be their newest hit.' (p. 208-209)

Zo werkt dat dus. De warmste Kerstmis hadden we in 1974, met 12 graden op beide dagen. Dit jaar lijkt het niet veel kouder te worden, dus ik denk dat ik maar eens The Next Big Kersthit ga neerpennen dit jaar. Met Marco Borsato als referentiepunt is falen uitgesloten.

Colder than the moon

Morgen begint de winter. Morgenmiddag om elf minuten over twaalf om precies te zijn. Het weer heeft daar evenwel geen boodschap aan. Dit jaar geen vorst en geen sneeuw, wel regen en veel wind. En ijzel.

Het eind van het liedje zal wel zijn dat het in februari ineens streng begint te vriezen. Alhoewel: we hebben rond Sinterklaas al wat sneeuw gehad en iedereen weet: december veranderlijk en zacht, is een winter zonder kracht. Ik sluit echter ook deze spreuk niet uit: december zonder ijs, is in februari weer Erben Wennemars elke avond bij Matthijs.

Wat is een goede soundtrack voor de winter? Natuurlijk zijn er de overbekende kerstliedjes en vele songs over sneeuw. Ik heb echter ontdekt dat er ook 'koude' liedjes bestaan: liedjes die niet alleen gaan over de winter, over sneeuw en ijs, over vrieskou, maar ook klinken alsof ze bij een paar graden onder nul zijn ingezongen. Trage, huiverende liedjes. Onderkoeld gezongen liedjes.

Mooiste voorbeeld vind ik Paul Simon's 'Night Game'. Als Paul zingt 'Then the night turned cold, colder than the moon', dan komt dat ijskoud binnen, even later nog gevolgd door 'And the tarpaulin was rolled, upon the winter frost', waarna Toots Thielemans het overneemt op mondharmonica. Mooier wordt het niet.

Gaat het bij Simon in de tekst nog expliciet over kou en vorst, een lied als 'The Owl and the Tanager' van Sufjan Stevens is dan weer qua sfeer zo winters als maar zijn kan. Het lied ademt strenge vorst.

Ook het naderen van de winter is een terugkerend thema in koude liedjes. Hoe arriveert de winter? Via de tuin: 'I see the winter, She's crawling over the lawn', klinkt het dreigend in 'Winter Is Coming' van Radical Face. En ook in 'Mykonos' van de Fleet Foxes is het gras de boodschapper die de winter aankondigt: 'As the winter turned the meadow brown'.

De kou die onder de dekens kruipt, ook zo'n klassieker: 'It's so cold here in my bed' zingt en speelt Gregory Page gevoelvol in 'Sleeping Dogs'. De gitaren huiveren daarentegen van de kou in  'Like Eating Glass' van Bloc Party. De reden: 'It's so cold in this house'.

Gelukkig bestaan er ook winterliedjes die juist de warmte binnenshuis ademen. 'The First Song' van Band of Horses. Vanaf de eerste klanken zit je in een cocon van behaaglijke warmte. Ik heb me lang afgevraagd hoe de bandleden dat intense, volle geluid uit hun gitaren wist te persen, maar op filmpjes van live-optredens is te zien hoe zanger Ben Bridwell een speciaal instrument bespeelt dat voor het bijzondere geluid zorgt.

Nog één nummer. De laatste tijd luister ik vaak naar de cd All of a Sudden I Miss Everyone van Explosions in the Sky, een volledig instrumentaal album. Daarop onder meer het hypnotiserende nummer 'What Do You Go Home To?' De eerste klanken van dat nummer... zo moet ijzel klinken als het geluid zou maken.

Want ijzel krijgen we ook nog voor de kiezen morgen. Ergens boven Nederland zal warme lucht uit Zuid-Europa botsen met koude lucht uit het noorden. Ja hoor, het zal ook eens een keer niet Zuid-Europa zijn, die knoflooklanden blijven ons maar dwarszitten. Is het niet met gebedel om leningen, dan is het wel met levensgevaarlijke situaties veroorzakende warme lucht.

De kogel kwam tien jaar geleden van links, maar de apocalyps komt morgen vanuit het zuiden.

Klaar met winterklaar

Na 'onderbuik' en 'smartfoon' is 'winterklaar' het derde woord dat ik niet meer kan horen zonder er zeurende hoofdpijn van te krijgen. Weet u het nog? Na de gruwelen van de winter 2009-2010 - gestrande reizigers, kortgesloten sprinters, het hele treinverkeer op z'n gat - beloofden NS en ProRail beterschap: ze zouden er alles aan doen om herhaling van de ellende te voorkomen. Het spoor werd, zo heette het strijdvaardig, 'winterklaar' gemaakt.

Begin oktober 2010 werd zelfs de winterdienstregeling alvast uitgebreid getest. Onvoorziene verrassingen moesten koste wat kost voorkomen worden, het zekere voor het onzekere, vandaar deze vroege proeve van bekwaamheid. Dat het nog rond de twintig graden was vormde blijkbaar geen enkel beletsel. Twee maanden later klopte Koning Winter voorzichtig op de deur en prompt ging op het spoor weer alles mis wat er mis kon gaan.

Deze winter leek dan eindelijk alles op rolletjes te lopen. Weliswaar niet omdat NS en ProRail eindelijk hun zaakjes op orde hadden maar omdat het maar geen winter wilde worden. Maar we zwegen wijselijk en telden onze zegeningen. En nu het dan alsnog winter is geworden blijkt dat alles bij het oude is gebleven. Een paar centimeter sneeuw en binnen een paar uur lag het treinverkeer zo plat als een 'plankende' John Guidetti.

Winter en ik, de relatie is ernstig bekoeld. Vroeger was ik er gek mee, keek ik er maanden naar uit. Begin 2008 schetste ik een zelfportret in de figuur van de 'wintermens' in de fenomenologie van de seizoensmens. En nog in januari 2009 streed ik hier tegen de positieve discriminatie van de koulijders. Maar dat waren tijden van onschuld en naïviteit. Nu ben ik voor werk en inkomen afhankelijk van rijdende treinen. Nu heb ik een cv-ketel, eentje met een strafblad. Nu ben ik drie winters wijzer.

'Winterklaar', ik ben er klaar mee, ik kan het woord niet meer horen. Waarom dan toch 'slechts' de op twee na grootste ergernis? Omdat het woord, in tegenstelling tot 'onderbuik' en 'smartfoon', toch nog één positieve connotatie heeft. Van Kooten en De Bie zouden namelijk de bedenkers van het woord zijn: Jacobse en Van Es maken uw tuin winterklaar. 'Had u al koffie gehad, mevrouw?'

Jacobse en Van Es waren bedriegers, charlatans. Wat dat betreft zitten NS en ProRail er nog niet eens zo ver naast met hun 'winterklaar'...

West-Europese moesson

Als in de zomer iemand klaagt over de regen, dan zeg ik altijd: 'Goed voor de maïs.' Die stoplap mag ik nogal vaak gebruiken. Niet omdat het in Nederland nou zo buitenproportioneel vaak regent, wel omdat er buitenproportioneel veel geklaagd wordt over het weer.

EenVandaag had vanavond een item over de natste juli in jaren. 'Zomerleed' werd het genoemd. Aan het woord kwam ook een 'weerstrateeg'. Dat is niets anders dan een weerman, maar 'daar zijn er al zoveel van', vandaar deze benaming. En hij kijkt 'verder dan de weerkaartneus lang is'. De verslaggever slaagde er zo te horen in zijn lachen in te houden.

Wat kon de strateeg ons vertellen over deze zeiknatte juli? De verhoudingen tussen luchtdrukgebieden liggen 'gewoon verkeerd'. En eigenlijk is het weer 'zo onbetrouwbaar als de neten', aldus deze duider. Daar klopt niks van. Het weer is juist betrouwbaarder dan ooit. Het hoort namelijk veel te regenen in juni en juli.

In zijn bundel NRC-columns De gevaren van joggen (1999) noemt Maarten 't Hart dit fenomeen 'de West-Europese moesson'. Na aangenaam mild en kalm weer in mei brengt juni normaliter veel regen. Deze moesson volhardt vaak tot eind juli. Pas in augustus wordt het zomer. Het mooie weer houdt dan dikwijls nog tot diep in oktober aan.

Gerard Cox zat er dus helemaal niet ver naast toen hij ''t is weer voorbij die mooie zomer' liet volgen door 'die zomer die begon zowat in mei'. En terugdenkend aan mijn schooltijd sluit het beeld hier ook heel aardig bij aan. Voor de zomervakantie werden de middagpauzes massaal buiten op het plein of in het gras doorgebracht. En erna bleef het nog veel te lang veel te warm. Tot in oktober dus.

't Hart merkt ook op dat Nederland feitelijk erg droog is. Dat klopt wel, denk ik. Reeds vele jaren lang fiets of loop ik 's ochtends vroeg naar school of station. En 's avonds weer terug. Het komt maar zelden voor dat ik dan natgeregend arriveer of thuiskom. Wanneer dat wel gebeurt maakt het nu eenmaal meer indruk, juist vanwege het feit dat het vervelend is én afwijkt van de norm. Een nat pak blijft net iets langer hangen in de herinnering en daarom regent het voor ons gevoel in Nederland vaker dan daadwerkelijk het geval is.

Augustus moet dus warm en droog worden volgens de theorie-'t Hart. Maar wat zegt de weerstrateeg? Onze meteorologische piskijker voorspelt prima weer 'tot 5 augustus'. Maar, tussen 5 en 15 augustus wordt het opnieuw buiig. Ik vertrouw hem niet, want hij baseert zich hierbij naar eigen zeggen op de weerkaart. En we moeten natuurlijk wel verder kijken dan de weerkaartneus lang is. Augustus wordt prachtig, dat zeg ik. En regent het toch, dan is dat in ieder geval goed voor de maïs.

Een winterverhaal voor de donkere dagen

Het beroemdste boek uit de naoorlogse Nederlandse literatuur heeft als titel 'De avonden' en als ondertitel 'Een winterverhaal'. Zelden waren titel en ondertitel zo treffend. De roman waarmee Gerard Reve - toen nog Simon van het Reve geheten - in 1947 zijn naam vestigde leest men bij voorkeur in de winter, idealiter op de donkere laatste tien avonden van het jaar.

Op 1 januari verdwijnt De avonden in mijn kast. Dat verdwijnen is bijna letterlijk, want acht maanden lang bestaat het boek niet. De dagen lengen, de temperatuur stijgt, december raakt verder en verder achterop en niets doet nog aan De avonden denken. De roman houdt een welverdiende zomerslaap, overzomert in een koel en donker hoekje van de boekenkast.

In september keert hij terug. Opeens is daar dat moment. Onverhoeds, onbedoeld, een achteloze blik op de bovenste plank, en daar staat De avonden, in vol ornaat. De zomer is voorbij, het jaar gekanteld, het aftellen begonnen. Oktober komt en gaat, de temperatuur daalt gedurig, de koorts stijgt gestaag. Mijn gekoesterde exemplaar neemt doortastend zijn donkerblauwe en violette kleuren aan, zoals de bomen binnen enkele dagen hun herfstpallet aanspreken. Steels kijk ik ernaar, maar raak het boek nog niet aan. Nog even.

Eind oktober, de klok wordt een uur teruggezet. De dagen bestaan nu voor het merendeel uit avond. Lang, donker, guur, alles echoot nu De avonden. In november begint het serieus te kriebelen. Woorden, zinnen, passages dringen zich op. Ik begin te prevelen en denk bij mijzelf. Het is alles triest. Hij heeft hard en zacht op zijn schoot. Zo zijn de dagen die ons gegeven zijn. Ik schrijf 'pissen', denk aan De avonden en verander het snel in 'wateren'.

Dan is daar plotsklaps december. Wintermaand. Kerstmaand, donkeremaand. Avondenmaand. Alles stroomt nu. Op weg naar het einde, nader tot hem, de jongeheer Frits van Egters. Alle kerstvakanties komen voorbij, vermengen zich, worden één winterverhaal, waarin ik De avonden las. In bed. Met griep. Aan het bureau. Met koffie en een chocolade kerstkrans. De radio speelde.

Het komt dichterbij. 8 december, de goedheiligman vertrokken, nog twee weken. 15 december, de kerstboom schittert, nog maar één week. De roman wordt voorzichtig uit de rij naar voren gehaald, wordt gewogen, gewiegd. Alles popelt en tintelt nu. Dan, 22 december. De held van deze korte geschiedenis ontwaakt uit zijn droom. Hij opent Het Boek en leest. Tien avonden lang mag hij niet gestoord worden. Hij kan ook niet gestoord worden, want hij is er niet. Hij is er niet, want hij is erbij, daar in het verhaal. Tien winteravonden lang.

Heaters

Je zou maar op Vlieland wonen. Daar ligt geen sneeuw. En het dooit er vannacht. Dan kun je beter in Zuid-Limburg zijn, daar gaat het vannacht richting de fenomenale twintig graden onder nul. Maar hier in Brabant is het ook genieten geblazen voor wintermensen. Een prachtig pak sneeuw, een serieuze vorst.

Overdag levert het winterweer wel dubieuze taferelen op. Zo zag ik vandaag op station Nijmegen tot mijn verbijstering dat men daar in de wachtruimten op de perrons heaters had geplaatst. Een grof schandaal. Niet omdat die dingen slecht zijn voor het milieu of voor het klimaat.

Ik kan goed tegen de kou, minder tegen hitte. Een trauma is daar wellicht debet aan. Toen ik twee jaar was, namen mijn ouders mij mee naar het circus. In de tent was het echter zo bloedheet en stikbenauwd dat we ruim voor het einde van de voorstelling de benen namen. Ik was twee, en toch herinner ik me het, is er een flard van blijven hangen.

In de winter kun je je warm kleden als het erg koud is. Andersom is dat niet zo: in de zomer kun je je kleren wel uittrekken als het heet is, maar dat helpt niets, werkt eerder averechts. Als men bij een paar graden vorst al heaters regelt, dan eis ik in de zomer ook ventilatoren in de wachtruimten. Waarom wel tegemoetkomen aan een paar koulijders en niet aan hittelijders? Dit land kan zoveel beter.

Een aardigheidje voor de Engelandvaarder

Broer Stefan en ik luisterden altijd naar dezelfde muziek. Sinds hij in Engeland zit, schalt die muziek hier niet meer door het huis. Ook de luchtgitaar en luchtdrums zijn mee naar Engeland. Twee jaar zal hij in totaal in Lincoln verblijven. Dat is twee keer de seizoenen rond. Daarom een zogenaamde 4CD-box met een selectie uit de muziek, met speciale aandacht voor de seizoenen. De verwijzingen zitten in de tekst, soms ook in de bandnaam of de titel van een lied, of in de sfeer ervan. Een aardigheidje voor de Engelandvaarder.

Lente (CD 1):
1] Angels & Airwaves - Rite of Spring (My friends have changed, a few did last)
2] Blink 182 - Down (The drops of rain they fall all over)
3] Last Days of April - All Will Break (Spend time on spending time, with you)
4] Coldplay - Don't Panic - (We live in a beautiful world, yeah we do yeah we do)
5] A - The Springs (So I'm movin' on, for a moment in the springs)
6] Alien Ant Farm - Pink Tea (Spring is here, and we're in full swing)
7] Blink 182 - A New Hope (I was hanging out in the cantina on Mos Eisley)
8] Keane - Somewhere Only We Know (I walked across, an empty land)
9] Death Cab for Cutie - The Ice Is Getting Thinner (And when spring arrived, we were taken by surprise)
10] Blink 182 - Voyeur (The air is cold and I've got splinters in my feet)

Zomer (CD 2):
1] Placebo - English Summer Rain (English summer rain, seems to last for ages)
2] Box Car Racer - There Is (This vacation's useless, these white pills aren't kind)
3] Saybia - The Miracle in July (They're ready to die for the miracle in July)
4] Blink 182 -Feeling This (Faith fell short this time, smile fades in the summer)
5] A - Pacific Ocean Blue (And it's all about pacific ocean blue)
6] +44 - Cliff Diving (It was the promise of summer)
7] Blink 182 - The Rock Show (We couldn't wait for the summer and the warp tour)
8] Taking Back Sunday - One-eighty by Summer (She says live up to your first impression)
9] The Thrills - Big Sur (So much for the street lights, they're never gonna get ya home)
10] Death Cab for Cutie - Summer Skin (We shed what was left of our summer skin)

Herfst (CD 3):
1] Manic Street Preachers - Autumn Song (And when you hear this autumn song!)
2] Killers - This River Is Wild (The leaves are falling down, such a beautiful sound)
3] Rammstein - Seemann (der Herbstwind hält die Segel straff)
4] Fall Out Boy - Grand Theft Autumn (You were the last good thing about this part of town)
5] Green Day - When September Ends (Wake me up, when September ends)
6] Box Car Racer - The End with You (Cause the sun won't be so blinding, and the rains will finally come)
7] Billy Talent - Fallen Leaves (Fallen leaves, fallen leaves, fallen leaves... on the ground)
8] Papa Roach - Black Clouds (These black clouds keep following me)
9] Editors - Fall (With my eyes closed, I look closer, I'll walk always remember)
10] Motion City Soundtrack - Feel Like Rain (Though we feel let down by the same old autumn breathing, winter's curse is just around the bend)

Winter (CD 4):
1] Limp Bizkit -Down Another Day (Oh the winter I adore, summer's gone forever more, feel the cold coming around again)
2] Death Cab for Cutie - The New Year (Lighting firecrackers of on the front lawn)
3] Linkin Park - My December (This is my December, this is my time of the year)
4] +44 - Lycanthrope (I went down to the end of a long, dark, lonely year)
5] Coldplay - Violet Hill (Was a long and dark December, from the rooftops I remember, there was snow, white snow)
6] Death Cab for Cutie - Brothers on a Hotel Bed (You may tire of me, as our December sun is setting)
7] Motion City Soundtrack - Together We'll Ring In the New Year (The postcard that's taped to the freezer reads:"Wish you were here.")
8] +44 - Weather Man (These days the sun don't shine here anymore)
9] Blink 182 - I Won't Be Home for Christmas (Christmas came a night early, cause a guy named bubba unwrapped my package)
10] Keane - Hamburg Song (Shine a light on my life, warm me up again)

Hidden Track] Alien Ant Farm - Summer (I tried to give you summer, but I'm winter, wish I could make you spring, but I fall so hard)

Fenomenologie van de seizoensmens

Lentemens
Dit type ontplooit zich optimaal in de oplevende omgeving van flora en fauna. Wanneer bloemknoppen ontluiken en twijgen uitlopen, drieste kalveren en schuchtere lammeren hun schroom overwinnen en het leven ontmoeten, dan voelt de lentemens zijn bloed stromen en kijkt hij vooruit. De combinatie van koele, bedauwde ochtenden en voorzichtig-warme, aangename middagen is de hemel voor de lentemens. Dit type is in de lente te herkennen aan vitaliteit, liefdeshunkering en de omarming van het recupererende leven in woord en daad. Winter en zomer vormen twee extremen waarin de lentemens niet geheel gedijt, de herfst is als de agressor die het leven vernietigt.

Zomermens
Dit type weet zich snel aan te passen aan de lome hitte en het ontregelde dagelijkse levensritme. De zomermens hult zich bij hoge temperaturen in zo min mogelijk kleding en koestert zich in de tintelende stralen van onze brandende ster. Zomer is voor de zomermens synoniem met vrijheid en ontdekking, onthaasting en beleving. Dit type vermijdt de schaduw en verblijft het liefst buitenshuis met zonnebril en strandtas of op terras, genietend van de 'zomervibe' en van de lange, zwoele avonden en broeierige, luide nachten. De zomermens is te herkennen aan het drie seizoenen lang expliciet uitspreken van het verlangen naar de zomer. Dit type gedoogt de lente, maar hekelt de herfst en veracht de doodse winter. Zomermensen zijn een veel voorkomende soort.

Herfstmens
Dit type is niet zelden behept met een romantische inborst alsmede een sterk intuïtief besef van vergankelijkheid. Belangrijk is dat de herfstmens de neergang van leven die de herfst aanduidt niet verwerpt, maar juist omarmt en erin zwelgt. Dit type aanschouwt óf lethargisch en melancholisch vanachter het raam de gestaag neerdalende regen en spiralend vallende bladeren óf begeeft zich opgewekt en actief midden in de onstuimig tekeergaande natuur om de terugtrekking van het leven te ervaren. De herfstmens heeft geen pertinente hekel aan lente, zomer of winter, maar voelt zich bij geen van deze drie seizoenen betrokken.

Wintermens
Dit type voelt zich sterk verwant met de staat van de natuur in de winter wanneer flora en fauna geduchtig wachten op de sprong naar 't leven. De wintermens ervaart de van vrieskou bezwangerde lucht als helend en ondergaat de schoonheid van besneeuwde landschappen en bevroren waters als een genot. De windstille, heldere dagen met een krachteloze oranjerode zon die kenmerkend zijn voor de winter komen de wintermens als ideaal voor. Dit type beschouwt de paradoxale situatie van schilderachtige idylle en kale doodsheid als in ware overeenstemming met de levensgang. De herfst wordt gedoogd, maar gelaakt om zijn vervaarlijke windstoten en megalomane regenbuien. De wintermens haat de verstikkende benauwdheid en zweterige, broeierige omstandigheden die de zomerse koperen ploert verspreidt.

Herfst

September loopt op zijn eind en daarmee ook de eerste maand van het academische jaar. De masterfase blijkt qua werkdruk veel zwaarder te zijn dan de bachelorfase. Zoals we binnen ons groepje van masterstudenten letterkunde tegen elkaar zeggen: we wonen in de UB. Mij viel het in het begin extra zwaar, omdat ik pas enkele dagen terug was uit het warme Griekenland. Ik had verwacht in ieder geval de eerste week nog te kunnen acclimatiseren en de knop om te kunnen zetten, maar vanaf het begin was het vol aan de bak. Omdat het sinds een week officieel herfst is, en omdat het weer dat in volle glorie laat blijken, hieronder een beroemd, schitterend gedicht van Rainer Maria Rilke dat de situatie perfect verwoordt.

Herbsttag

Herr, es ist Zeit. Der Sommer war sehr groß.
Leg deinen Schatten auf die Sonnenuhren,
und auf den Fluren lass die Winden los.

Befiehl den letzten Früchten voll zu sein;
gieb ihnen noch zwei südlichere Tage,
dränge sie zur Vollendung hin und jage
die letzte Süsse in den schweren Wein.

Wer jetzt kein Haus hat, baut sich keines mehr.
Wer jetzt allein ist, wird es lange bleiben,
wird wachen, lesen, lange Briefe schreiben
und wird in den Alleen hin und her
unruhig wandern, wenn die Blätter treiben.
(Rainer Maria Rilke, Das Buch der Bilder)

Gedichten

4 haiku's

De haiku is een traditioneel Japans gedicht. Het bestaat uit zeventien lettergrepen en moet in één ademtocht gelezen worden. De zeventien lettergrepen zijn verdeeld in drie regels: 5 - 7 - 5. De thematiek is altijd een natuurfenomeen. Het voorbeeld dat altijd aangehaald wordt is een haiku van de Japanse dichter Matsuo Basho:



furu ike ya
kawazu tobikomu
mizu no oto

(o, oude vijver
een kikker springt er in;
geluid van water)

Hieronder vier haiku's van mijn hand. Ze zijn gebaseerd op de vier seizoenen. Dit is overigens ook een veelgebruikt onderwerp in de traditionele Japanse haiku-poëzie, al heeft men het daar over vijf seizoenen: nieuwjaar telt ook als een seizoen.

I
een oranje zon
het gras is nog niet wakker;
koeien eten dauw

II
de gouden regen
bloeit slechts enkele dagen;
geeft dan de moed op

III
lucht neemt schutkleur aan:
kraakhelder blauw vervelt tot
camouflerend grijs

IV
Ik proef verse kou
en ervaar een vlaag geluk:
vriend winter nadert